BENİ ÖDÜLLE CEZALANDIRMA KİTABI KAVRAM HARİTAM VE İNCELEMEM

   Yazar Dr. Özgür Bolat Beni Ödülle Cezalandırma adlı kitabında, Kontrol ve manipülasyon temelli düşünce yapısının ürünü olarak gördüğü ödülün eğitimde kullanılamayacağını ve ödül yerine iç motivasyonu nelerle artırabileceğini anlattığı kitabını iki bölüme ayırmıştır.

  İlk bölümü tamamen ödülün neden bir iç motivasyon artırıcı olarak kullanılamayacağı üzerine yazmış. Benim de merkeze aldığım ödül teriminin doğuşu hayvanlar üzerinden gerçekleşmiştir. Ödül hayvanlara belli davranışları mükemmel şekilde öğretebiliyorsa okulda çocuklara da öğretebilir mi? Böylece davranışçı ekol okullara girmiş ve ödül okullarda kullanıma başlamıştır.

Eylemler verimli ve isteyerek gerçekleştirmenin en doğru yolu iç motivasyonladır fakat bize verilen ödüller eylemlerimizi dış motivasyona çevirir. Böylece ödül kullanımı:

·       Dış motivasyon ortadan kalktığında davranış da ortadan kalkar.

·       insana değerler kazandırmadığı gibi var olan değerleri de götürür.

·       Ödül gerekçe kabul edilip etik dışı davranışlar sergilenir.

·       Stresli rekabet ortamına iter, insanın güven ortamından uzaklaştırır böylece mutluluğu engeller.

·       Ödül asıl sorunla ilgili değil de belirtiyle ilgilidir.

·       Ödül kullanımı arttıkça özdenetim azalır.

Kişinin kendisiyle ilgili bir tutum geliştirdikten sonra o tutumla tutarlı davranması gerekir. Tutumla davranış örtüşmezse birey bilişsel çelişki yaşar. Endişe yaşamamak için davranışlarımızla tutumlarımız aynı olmalıdır. Fakat ödül kullanımı bizde bilişsel çelişki yaratır.

   Ödülün fazla kullanımının yarattığı sıradanlaşma ve daha az keyif alma haline de “hedonistik adaptasyon” denir. Hepimizin hayatımızda sıkça yaşadığı bir şeydir ve ödül kullanımı bu durumu zirve seviyesine çıkarır.

   Tüm öğretmenlerin aradığı öğrenci yaratıcı öğrencidir fakat yaratıcı öğrenciler asla öğretmenlerin en sevdiği öğrenciler değildir aksine sorun çıkaran öğrencilerdir. Ödül kullanımı bilişsel daralmayı gerçekleştirdiğinden yaratıcı düşünceden uzaklaştırır. Ödül verildiğinde birey sadece tek yönlü düşünme gerçekleştirdiğinden bilişsel daralma yaşayıp yaratıcılıktan da uzaklaşır.

Peki ödül yerine ne yapılmalı?

·       Model alma: öğrenciye güzel modeller olarak ve modeller bularak onun gizilde de normalde de model alması sağlanmalı. Neden kitap okumuyor, ders çalışmak istemiyor da televizyon izlemek istiyor diye söylenen ebeveynlerin evde ne yaptığı gözlemlendiğinde öğrencinin de aynı şeyleri yapmak istemesi fazlasıyla normaldir.

·       Geribildirim ve özdeğerlendirme sağlanarak. “nasıl yaptırırım”dan ziyade “nasıl anlayabilirim, nasıl yardımcı olabilirim” diye bakılan bir öğrenci çok fazla geribildirime maruz kalmadığından kendi özdenetimini yapabilecek bir bireye dönüşür.

·       Gerçek ilişki kurma.

·       Özerklik. Öğrenciye özerklik tanınarak kendi gelişimini kendi düşünüp takip etmesi sağlanmalıdır.

“Sonuç olarak ödülle kontrol edilen çocuk değil; birey olarak kabul gören, seçme hakkı verilen çocuğun özgüveni yüksek olur. Özgüveni yüksek olan çocuk da başarılı ve mutlu olur.”

                                                                                                                                      Rüveyda Can